İHD ADANA ŞUBESİ ÇOCUK HAKLARI KOMİSYONU : ÇOCUĞUN ÜSTÜN YARARI” NIN KORUNMASINA İLİŞKİN TEMEL POLİTİKALAR HAYATA GEÇİRİLMEMİŞTİR.

İHD ADANA ŞUBESİ ÇOCUK HAKLARI KOMİSYONU : ÇOCUĞUN ÜSTÜN YARARI” NIN KORUNMASINA İLİŞKİN TEMEL POLİTİKALAR HAYATA GEÇİRİLMEMİŞTİR.

İnsan Hakları Derneği Adana Şubesi Çocuk Hakları Komisyonu, 2021 yılı çocuk hak ihlaller ile ilgili bir rapor yayınladı Yayınlanan raporda şunlara yer verildi.

20 Kasım 1989 yılından bu yana Birleşmiş Milletler (BM) tarafından dünya genelinde çocukların karşı karşıya
kaldıkları hak ihlallerini gündeme taşımak amacıyla ‘Dünya Çocuk Hakları Günü’ olarak kutlanmaktadır.
Özellikle savaş, yoksulluk ve sefaletin hüküm sürdüğü coğrafyalarda yaşam mücadelesi veren çocukları korumak
ve koşullarını iyileştirmek için 20 Kasım 1989 tarihinde Birleşmiş Milletler Genel Kurulu ‘Çocuk Haklarına Dair
Sözleşme’yi imzalamış ve o tarihten bugüne 20 Kasım ‘Dünya Çocuk Hakları Günü’ olarak ilan edilmiştir.
Türkiye sözleşmeyi 1990 yılında imzalamış, 1994 yılında onaylamış ve 1995 yılında yürürlüğe koymuştur. Bu yıl
çocuk hakları sözleşmesinin 32. yılıdır.

Çocukların yetişkinlerden daha farklı ihtiyaçlara ve haklara sahip olması gereğinden yola çıkan BM, bu sözleşme
ile çocuk haklarını güvence altına almayı hedeflemiş ve taraf devletleri 54 maddeden oluşan sözleşme maddeleri
gereğince kendi iç hukuklarında değişim yapmaya zorlamıştır.

BM Genel Kurulu, çocukların birey olduğu, çocuk haklarının da en temel insan hakkı olduğunu ele alarak 20
Kasım 1989 tarihinde Çocuk Haklarına Dair Sözleşmeyi hazırlamıştır. BM Çocuk Hakları Sözleşmesi ile
çocukluk kavramının tarihsel gelişimi belirli standartlara bağlanarak dönüm noktası olmuştur. BM Çocuk Hakları
Sözleşmesi’nde, tanımlanan haklar; ırk, din, dil ayrımı yapmadan tüm çocuklar için geçerlidir. Çocuk Hakları
Sözleşmesi kapsamında yer alan haklar; yaşama, gelişme, korunma ve katılım hakkı olarak sınırlandırılabilir.
Hakların korunması ve uygulanabilmesi için temel ilkeler düzenlenmiştir.

18 yaşın altındaki her bireyi çocuk olarak tanımlayan Sözleşme’de en temel değerler, ayrım gözetmeme, çocuğun
yararının gözetilmesi, yaşama ve gelişme ve son olarak da katılım olarak yer almaktadır. Haklar, eşitlik ve ayrım
gözetmeme ilkesi çerçevesinde tüm çocuklar için geçerlidir. Çocuğun yüksek yararı ilkesi çerçevesinde, çocuk
merkezli bir bakış açısı ile çocuğun hak ve ihtiyaçlarını öncelikle göz önünde bulundurur. Çocukla ilgili alınacak
kararların çocuğun görüşlerinin gelişimi doğrultusunda alınmasına özen gösterilir. Sözleşmenin temel aldığı
ilkeler, ayrım gözetmeksizin tüm çocuklar için geçerlidir.

Türkiye, imzaladığı bu sözleşme ile ülkedeki tüm çocukların haklarına saygı duyacağını, haklarını koruyacağını
ve haklarının önündeki engelleri kaldıracağını taahhüt etmiştir. Çocuk Hakları Sözleşmesi çocukların yüksek
yararı durumunun gözetilmesi ve uygulanması sorumluluğunu sözleşmeye taraf devletlere yüklemiştir. Bu
temelde bugün çocukların en temel hakları olan yaşama ve gelişme, eğitim, eşit muamele görme, oyun oynama,
düşüncesini ifade etme hakları devlet güvencesi altındadır.
Ancak gerek ülkemizde gerek tüm dünyada çocukların en temel hakları tehlike altındadır. Çocuklar tüm dünyada
her gün çocuk işçilik, çocuk mahpusluk, cinsel istismar, erken yaşta evlilik, zorla çalıştırılma, temel besin
maddelerine erişememe, bulaşıcı hastalıklardan, savaşlardan etkilenme gibi tehditlerle karşı karşıya
kalmaktadırlar.

Yaşama Hakkı

Yaşama hakkı en temel haktır. Herkes için geçerlidir. Yaşama hakkını elde etmeden diğer hakların hayata geçmesi
mümkün değildir. Yaşama hakkı sözleşmenin ilkeleri çerçevesinde ayrım gözetmeksizin tüm çocuklar için
geçerlidir. BM Çocuk Hakları Sözleşmesi’nin 6. maddesinde her çocuğun temel yaşama hakkına sahip olduğunu
ifade edilmektedir.

Gelişme Hakkı

BM Çocuk Hakları Sözleşmesi’nin 6. maddesinde devlet, çocuğun gelişimi için mümkün olan azami çabayı
gösterir denmektedir. Her çocuğun kişiliğinin, becerilerinin, zihinsel ve fiziksel yeteneklerinin mümkün
olduğunca geliştirilmesi hakkı vardır. Ancak çocuğun gelişme hakkını kullanabilmesi, temel yaşama hakkına
sahip olabilmesi ile mümkün olabilecektir.

Korunma Hakkı

Tüm çocuklar ihmal, istismar ve her türlü riskten korunma hakkına sahiptir. Devlet, çocukların her türlü riskten
korunması için gereken tüm tedbirleri almalıdır. Sözleşmenin 19. maddesinde çocukların her türlü ihmal ve
istismardan korunmasına yönelik taraf devletlerin tedbir alması gerektiği vurgulanmaktadır.

Katılım Hakkı

Çocuğun kendini ilgilendiren konularda görüşlerini ifade etme hakkı vardır. Çocuğun katılım hakkı kendini ve
düşüncelerini ifade etme özgürlüğünü ve temel sivil hakları içerir. Çocuğun katılım hakkı, Birleşmiş Milletler
Çocuk Hakları Sözleşmesi’nin 12. maddesinde de yer almıştır.

Çocuk haklarının tanınması ve uygulamaya geçirilmesi, insan hakları arasında en acil durum olarak kabul
edilmektedir. Ancak raporumuzda istatistiki verilerle de desteklediğimiz üzere gerek Adana özelinde gerekse de
Türkiye açısından duruma bakıldığında devletin öncelikli olarak sorumlu olduğu ve nüfusun önemli bir bölümünü
oluşturan çocuklara karşı tüm görevlerin yerine getirilemediği görülmektedir. Dünyada “çocuk bayramını”
kutlayan tek ülke olmakla övünmekle beraber, ülkemizde samimi ve gerçek bir çocuk politikası
oluşturulamamıştır.

Çocuğa özgü adalet için özgürlüğün kısıtlanmasının son çare olması, onarıcı ve kurum dışı alternatif yöntemlere
başvurulması gerekirken, ayrıca kapalı kurumların şiddet ürettiği bilgisi sabitken; tam sayı bilinmemekle birlikte,
yetkililerin açıklamalarına göre; 2019 yılı şubat ayından 2020 yılı temmuz ayına kadarki sürede ceza infaz
kurumlarında 12 ila 15 yaş arası 146, 15 ila 18 yaş arası 2.764 tutuklu ve hükümlü bulunmaktadır. Anneleriyle
birlikte cezaevlerinde kalmak zorunda olan çocuk olmak üzere binlerle ifade edilebilecek düzeyde tutuklu ve
hükümlü çocuk cezaevlerinde yaşamaya devam etmektedir.

“Anadilinde eğitim” konusunda atılan adımların yetersizliği devam ediyor. 2012 yılından bu yana yapılan tek
düzenleme “Yaşayan Diller ve Lehçeler Seçmeli Dersi” ve bununla ilgili ataması yapılan 59 öğretmen olarak
sınırlı kaldığı; ders araç gereç ve materyalleri konusunda ihtiyaçların giderilmediği görülüyor. Zorunlu Din Dersi
uygulaması ile ilgili AİHM 2007 Zengin ve 2017 Yalçın ve diğer kararları; “Müfredat değişikliklerine rağmen
ilgili derste inanca saygı sağlanamamıştır. Ayrıca eğitim sistemi yeterli miktarda kaim ders imkânı
sunmamaktadır. Bu imkândan faydalanabilmek için ise dini kanaatini açıklamaya mecbur bırakılmaktadırlar”
şeklinde güncelliğini koruyor.

Türkiye, çocuk hakları sözleşmesine taraf olmasına rağmen maalesef bugüne kadar ki uygulamalar ve iç yasal
mevzuat “çocuğun üstün yararı” nın korunmasına ilişkin temel politikalar hayata geçirilmemiştir.